Sáng kiến kinh nghiệ
Đề tài :

DẠY TOÁN (PHẦN HÌNH HỌC) LỚP 4

Họ và tên giáo viên :

I. Đặt vấn đề :
Trong bốn mạch kiến thức cơ bản của Toán 4, mạch các yếu tố hình học ( YTHH ) không đóng vai trò trọng tâm, cốt lõi, thời lượng dành cho nội dung các YTHH chỉ chiếm khoảng 10% tổng thời lượng Toán 4. Nói như vậy, không có nghĩa là mạch các YTHH không có vai trò trong chương trình, mà nó được sắp xếp hợp lí, đan xen với mạch kiến thức số học, đại lượng - đo đại lượng và giải toán làm nổi rõ mạch kiến thức số học và hỗ trợ học tốt các mạch kiến thức khác.
Việc dạy – học các YTHH làm cho học sinh có được những biểu tượng chính xác về một số hình hình học đơn giản và một số đại lượng hình học thông dụng ; rèn cho học sinh một số kĩ năng thực hành như biết dùng êke để vẽ đường thẳng vuông góc, đường thẳng song song, vẽ chính xác hình chữ nhật … ; phát triển một số năng lực trí tuệ như phân tích, tổng hợp, quan sát, so sánh, đối chiếu, trí tưởng tượng không gian được phát triển. Bên cạnh đó, việc dạy – học các YTHH làm tích lũy thêm những hiểu biết cần thiết cho đời sống sinh hoạt và học tập của học sinh. Ngoài ra các YTHH giúp học sinh phát triển được nhiều năng lực trí tuệ ; rèn luyện được nhiều đức tính và phẩm chất tốt như : cẩn thận, cần cù, chu đáo, khéo léo, ưa thích sự chính xác, … Nhờ đó mà học sinh có thêm tiền đề để học các môn học khác ở tiểu học, để học tiếp môn toán ở bậc trung học cơ sở và thích ứng tốt hơn với môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh.
Với mục đích quan trọng trên, tôi thiết nghĩ bản thân mình cần có sự nhìn nhận mới về mạch kiến thức này. Đặc biệt là cần có một phương pháp dạy học thích hợp sao cho vừa đạt được mục đích vừa thực hiện đúng tinh thần của việc đổi mới phương pháp dạy học.
II. Những biện pháp đã thực hiện :
Nội dung các YTHH trong chương trình Toán 4 bao gồm :
- Nhận biết các góc : góc nhọn, góc tù, góc bẹt.
- Nhận biết hai đường thẳng vuông góc với nhau
- Biết vẽ hai đường thẳng vuông góc, hai đường thẳng song song, đường cao của một tam giác.
- Nhận biết hình bình hành, hình thoi, một số đặc điểm của mỗi hình ; biết cách tính chu vi và diện tích của mỗi hình.
So với các lớp 1,2,3 thì số tiết về các YTHH ở lớp 4 tăng lên nhiều. Song về phương pháp giảng dạy thì chủ yếu vẫn là thông qua các hoạt động thực hành hình học ( đo, vẽ, cắt, ghép, gấp, xếp … hình ) để giúp học sinh nắm được một số tính chất đơn giản của các hình và các quan hệ hình học. Nắm được đặc điểm này, tôi đã cố gắng tổ chức các hoạt động thực hành là chủ yếu trong tất cả các tiết giảng dạy về các YTHH. Cụ thể :
1. Giảng dạy về góc :
Ở lớp 3, học sinh đã được làm quen về góc ( góc vuông, góc không vuông ) với cách nhận biết nhận biết góc đó như là nhận dạng một hình ( góc gồm đỉnh và hai cạnh, có hình ảnh như là góc tạo bởi kim đồng hồ, hai cái râu của ăng ten ti vi... ). Đến lớp 4, góc đđược nhận biết cụ thể hơn ( là các góc vuông, góc nhọn, góc tù, góc bẹt ) với các đặc điểm của mỗi góc so với góc vuông ( góc nhọn bé hơn góc vuông, góc tù lớn hơn góc vuông, góc bẹt bằng hai góc vuông ). Tuy nhiên để có biểu tượng về góc ở Tiểu học, học sinh cũng chủ yếu dựa vào quan sát tổng thể hình để nhận biết về góc.
a. Giới thiệu góc nhọn :
* Ôn lại về cái ê ke :
- GV cho HS lấy cái ê ke, quan sát
- Cái ê ke hình gì ? ( …tam giác )
- Tam giác này có gì đặc biệt ? ( …có 1 góc vuông )
- GV : Hôm nay chúng ta sẽ sử dụng ê ke để kiểm tra một số góc.
- GV vẽ lên bảng góc nhọn AOB
- Hãy đọc tên góc, tên đỉnh và các cạnh của góc này
- GV giới thiệu : Góc này là góc nhọn.
- Hãy dùng ê ke để kiểm tra độ lớn của góc nhọn AOB và cho biết góc này như thế nào so với góc vuông.
- GV nêu : Góc nhọn bé hơn góc vuông.
- Yêu cầu HS vẽ một góc nhọn ( HS sử dụng ê ke để vẽ góc nhỏ hơn góc vuông )
- HS quan sát